29 مرداد ماه 1388 (مطلب شماره 232)
با ابداع ستاره شناسی رادیویی، دانشمندان راه جدیدی برای مطالعه آسمان شب یافتند. یکی از یافته های اعجاب آور این حوزه، کشف کهکشان های رادیویی بود؛ اجرامی که میلیون ها و حتی میلیاردها سال نوری دورتر از ما جای گرفته اند و انرژی اشان را در طیف رادیویی به فضا گسیل می کنند. نخستین معرفی این اجرام، مربوط به دهه 70 میلادی بود؛ اما چندی پیش بود که ستاره شناسان سرانجام دریافتند که آنجا چه خبر است. 

تصویری از کهکشان رادیویی بسیار معروف قنطورس-A. فوران های رادیویی سینکروترونی که از مرکز این کهکشان نشأت می گیرند، بخوبی در این تصویر رادیویی مشخص است؛ در حالیکه در نور مرئی اثری از آنها را نمی تون دید

کهکشان های رادیویی در واقع، نمودی از پدیده هایی موسوم به کهکشان های فعال (مطلب شماره 139) هستند؛ کهکشان هایی همانند دیگر کهکشانها، که سیاهچاله های ابرپرجرمی در مرکزشان جای گرفته است که بطور فعالانه ای در حال تغذیه ماده از پیرامونشان هستند. اگر چنانچه ماده به مقدار زیادی بلعیده شود، نوعی دیسک برافزایشی مسطح پیرامون سیاهچاله بوجود می آید و آنچنان داغ می شود که به طور هولناکی تابش می کند. در همان زمان است که ماهیچه ای از گاز و غبار گرداگرد دیسک بوجود می آید که اگرچنانچه کهکشان را از کناره ببینیم، این ماهیچه گاز و غباری، سد راه مشاهدات ما از قسمت های داخلی دیسک می شود.
کهکشان های رادیویی، کهکشان های فعالی هستند که از پهلو دیده شوند. تمامی تابشی که معمولاً آن را از قسمت های مرکزی کهکشان می بینیم، بواسطه وجود لایه ضخیم گاز و غباری که پیشتر به آن اشاره شد، از دید پنهان می ماند و در عوض، ما تنها قادر به مشاهده امواج رادیویی ای هستیم که تحت فرآیند سینکروترون تولید می شوند. این امواج زمانی بوجود می آیند که ذرات باردار در راستای میدان مفناطیسی فوق العاده پرقدرت کهکشان، با سرعت هایی نزدیک به سرعت نور به حرکت درآیند. وقتی که کهکشانی را با زاویه می بینیم، ما از بالای ماهیچه گاز و غباری می توانیم تابش پیرامون سیاهچاله مرکزی کهکشان را دریافت کنیم. آنگاه است که به چنین جرمی (که در واقع تنها تفاوتش نوع زاویه دید ما نسبت به یک کهکشان فعال است)، کوازار (مطلب شماره 128) می گوییم. زمانیکه همان کهکشان فعال را درست از روبرو ببینیم، یکی از فوران های خروجی ماده از مرکز کهکشان درست به سمت زمین نشانه می رود و آنگاه است که به آن بلازار اطلاق می شود. 

منبع : Universetoday

***